AFV Modelciliginde Eskitme!!

Bölüm -2-

English Text

Bu bölüme kadar olan çalışmalarımızda modele filtreleme ve bölgesel yıkama uyguladık. Bunlar genel olarak uygulanabilecek teknikler olmakla beraber, bu noktadan sonra uygulanacak teknikler araçların özelliklerine göre değişiklik gösterecektir.

Akıntılar

Gerçek araçlarda kullanıldıkları yerler, iklim şartları, bakım durumları, vs. gibi etkenlere bağlı olarak bazı akıntılar oluşur. Bunlara örnek olarak yağ, is, pas, yağmur akıntıları verilebilir. Bu durumları canlandırma amacıyla uygulanacak tekniklerin belli bir sıralaması olması gerektiğine inanıyorum. Öncelikle aracın ana boyası atılmış ve filtreleme ve yıkama teknikleri uygulanmış olmalı. Aksi halde, yapacağımız akıntılar gerçekte oldukları gibi sonradan olma etkiler yerine, boyanın kendi özelliği gibi görünebilirler. Benim sıralamam, boya-pas akıntıları, yağ akıntıları ve yağmur izleri seklinde. Bu mutlak doğru olan bir sıralama değildir, duruma ve modele göre değişkenlik gösterebilir. Bazı teknikler bir kaç kere uygulanabilir, bazıları ise hiç uygulanmadan model bitirilebilir.

Boya-pas akıntılarında benim uyguladığım ve oldukça basit olan yöntem yağlı boyalarla uygulanır. Gerekli malzemeler şöyle: yağlı boyalar, ince uçlu fırça, temiz terebentin. İlk olarak doğru rengi seçerek ince uçlu fırça ile çok çok az bir miktarda alıyoruz. Kişisel tercihlere göre kahverengi tonlarında değişik renkler seçilebilir, Ben bu iş için “umber nature” kullanıyorum. Akıntının olmasını istediğimiz yere fırçayı hafifçe değdirerek küçük bir nokta koyuyoruz. Noktaların küçük olması ölçek etkisi açısından çok önemli, aksi halde abartılı görünümler olabilir. Daha sonra biraz daha kalın ucu olan bir fırçayı temiz terebentine bandırıp fazlalığını alıyoruz. Bu terebentinle ıslatılmış fırçayı noktaları koyduğumuz yerlerin üstüne getirip, bastırmadan oldukça yumuşak bir şekilde aşağıya doğru çekiyoruz. Bu aşamada fırçadaki terebentin miktarı ve fırçanın boyaya temasının yumuşak olması çok önemli. Aksi halde noktasal olan boyanın tamamını alırız. Dikkatli bir şekilde bütün boya noktalarına aynı işlemi tekrarlayarak küçük hafif akıntılarımızı tamamlıyoruz.

Yağlı boyayı her zaman nokta olarak kullanmamız gerekmiyor. Kaynak izlerinin olduğu yerler, tekerlerin kenarları gibi bölgelerde biraz daha bolca sürüp terebentine batırılmış fırçayla bölgesel dağıtarak çok güzel sonuçlar elde edebiliriz (fırçayı her seferinde temizlememiz gerek)

Boya Dökülmeleri

Hakkında uzun uzun yazılar yazılabilecek bir konu “Boya Dökülmeleri”. Çoğu ortamda boya dökülmelerinin gerçeğe uygunluğu sıklıkla tartışılır, zira pek çok modelde gördüğümüz abartılı uygulamaların gerçek araçlarda oluşabilmesi pek mümkün değildir. Bunun nedeni aslında basit. Askerlerin daha güvende olabilmek için içine girdikleri bir aracın dökülme-cürüme-paslanma gibi hurdalığın işareti olan bir durum içine bırakılmaları mümkün değil. Görevli mürettebat araçlarını güvenliklerini sağlayacak şekilde bakıma tabi tutarak, onun yürüyen bir tabut olmadan is görmesi için uğraşır. Tabi bu askeri araçlarda kesinlikle boya dökülmesi olmaz demek değildir. Bilakis, dış görünüşünden çok işlevi ve dayanıklılığı önemli olan ve savaş ortamında zorlu şartlarda görev yapan bir araçta zarar görmeler sıklıkla olur. Sonuçta söz konusu olan cilası atılmış parıl parıl parlayan bir spor araba değil. Önemli olan, gerçeğine uygun bir araç yapmak istiyorsanız uygulamayı abartmamak, mümkünse gerçek örneklerine göre yapmak. Tabi bu bir zorunluluk değil. Kişisel zevk için yapılan her model, istenildiği şekilde kirletilip yıpratılabilir, tartışma zaten “gerçeğe uygunluk” ekseninde süre gitmektedir.

Modellerde boya dökülmeleri yapmanın pek çok farklı yolu var. Herkesin, kendince en iyi ve en doğru bulduğu yolu farklı olmakla beraber, bu yazıda en kolay uygulanabilecekleri anlatmaya çalışacağım. İlk olarak sünger tekniğinden bahsedelim. Adından anlaşılacağı gibi, bu iş için ihtiyacımız olan şey bir parça sünger.

Bulaşık süngerinden kestiğimiz bir parçayı (kaliteli sünger olmasında fayda var) boya dökülmesinin altından çıkacak renk olarak seçtiğimiz boyanın içine hafifçe bandırıyoruz. Kullanılacak renk Humbrol No:67 gibi bir Panzer Grisi, koyu gri tonları veya siyah-kahverengi karışımından elde edilecek tonlar olabilir. Ben tercihimi Revell’in Panzer Grisi rengi yönünde kullandım. Boyanın biraz kalın olması lazım, yani çok inceltilmiş olmamalı. Boyaya bandırdığımız süngerin üstündeki fazlalığı bir kâğıt havluya bir kaç defa bastırarak alıyoruz. Bu çok önemli, yoksa modelde hiç de hoşumuza gitmeyecek bir görüntü ile karsılaşabiliriz. Süngerde oldukça az miktarda boya kaldığından emin olduktan sonra, süngeri model üstünde dökülme görmek istediğimiz yerin üstüne getirip bastırıyoruz. Yapısı gereği farklı noktalarında boya tutan sünger, model üzerinde düzensiz bir şekilde küçük lekeler bırakacak. İstediğimiz de tam olarak bu: Fırçayla yapılamayacak kadar küçük ve düzensiz lekeler. Dikkat etmemiz gereken nokta, boyanın süngerin neresinde olduğunu bilmek. Yani bastırdığınız zaman lekelerin sizin istediğiniz yerlerde olması gerekli. Biraz deneme/yanılma yapılarak elinizi alıştırdıktan sonra bu teknikten yüksek fayda sağlanabilir. Bu teknikle ilgili diğer bir önemli nokta, lekelerin nerde olması gerektiğidir. Lekeler çoğunlukla kenar-köselerde uygulanabilir demekle birlikte,  bol miktarda kaynak taraması yapmak gerektiğini de belirtelim. Çok kolay ve sonucu iyi olan bu teknikle güzel etkiler verilebilir ama abartmamak lazım. Aksi halde çok yapay bir görünüm ortaya çıkacaktır. Sünger tekniğiyle sadece boya dökülmeleri değil, kıs kamuflajı, sıçramış çamur efektleri vs. de yapılabileceğini belirtmeden de geçmeyelim.

Boya dökülmesi yapmakta kullanılabilecek bir diğer basit seçenek “Kursun kalem”. Sivri uçlu bir B kalemin yan tarafıyla (Tam ucuyla değil), kenar köşelerin üstünden geçerek aşınmış parlak metal görünümü verilebilir.  Yine aynı kalemle -bu kez sivri ucu kullanılarak- yüzeyler üzerine çizikler yapılabilir. Anahtar kelime, “Abartmamak”.

Sünger ve kurşun kalem kullanılarak çeşitli dökülme-yıpranmalar yaptığımız modelimizin görünümü şu an böyle.

Uygulamalı olarak gösterdiklerimin haricinde başka yöntemlerle de boya dökülmesi yapılabilir. Kısaca ilk aklıma gelenleri sıralayacak olursam:

Kuru fırçalama: Genelde bitmiş modellerde, ışık oyunlarını vermek amacıyla ana rengin biraz açığıyla uygulanan kuru fırçalama tekniği de dökülme efekti vermede kullanılabilir. Alttan çıkmasını istediğimiz rengin içine daldırdığımız kalınca fırçamızı bir kâğıt havluya iyice silerek üzerindeki boya fazlalığını alırız. Dökülme aşınma olabilecek kenar köselerin üstünde bastırmadan hafif hareketlerle gezdireceğimiz fırça temas ettiği çıkıntı yüzeylere aşınmış efektini verecektir.

İnce fırça: İnce uçlu bir fırçayla yüzeyde çizikler, küçük noktasal boya kalkmaları yapabiliriz. Önemli olan yine ölçek etkisine dikkat etmektir.

Maskeleme: Bu biraz daha tecrübe ve zahmet isteyen bir tekniktir. İlk olarak modelin boya kalkması olacak yerleri uygun bir renkle boyanır. Bu rengin üstündeki kimi yerler maskol, tuz ya da başka bir maskeleme malzemesi ile kapatılır. (Maskolü süngerle uygulamakta fayda var). Tuz (bildiğimiz sofra tuzu), ıslatılarak boya kalkması istediğimiz yerlere yapıştırılabilir. Daha sonra model istenilen renge boyanır. Esas boyadan sonra, önceden maskelenen yerler açılarak boya dökülmeleri elde edilir.

Yoğun dökülmeler

Buraya kadar yaptığımız dökülmeler normal görünümlü ve abartılı olmayan seçenekler. Eğer daha fazla, daha görülebilir ve abartılı dökülmeler yapmak istiyorsak kullanacağımız teknikte ihtiyacımız olan ince uçlu bir fırça ve bolca sabır.

Uygulamada ilk olarak, ana renk olarak attığımız rengin(ya da daha doğrusu dökülme olmasını istediğimiz yerdeki rengin) beyazla biraz açılmışını yapıyoruz. Örnek modelimizde koyu sarıyı biraz beyazla açıyoruz ve ince uçlu fırçamızı bu boyanın içine daldırıp, dökülme olmasını istediğimiz yerlere küçük düzensiz lekeler yapıyoruz.

İlk başta görüntü komik ve yanlış gelebilir ama biraz sabır, birazdan her şey değişecek. İzleyen adımda, oldukça koyu bir renk yapıp (ama siyah değil, siyahla karıştırılmış koyu kahverengi iyi bir secim olacaktır) ince uçlu fırçamızla daha önceden yaptığımız sarı lekelerin orta kısımlarını dolduruyoruz.

Ortaya çıkan sonuçtan memnun olana kadar bu işlemi tekrar edebiliriz. Mümkün olduğunca küçük ve düzensiz lekeler sonucu daha bir gerçekçi yapacaktır. Bu işlemi yaparken, arada bir fotoğraf çekip kontrol ederek, ona göre devam etmekte fayda var.

Aracın alt kısmini da ayni işlemlere tabi tutularak, aracın bütününde ortak bir görünüm olmasına dikkat etmek  gerekli.

Yağ akıntıları

Akmış, damlamış, sizmiş yağ lekelerini yapmak da oldukça kolay. İlk olarak yağ lekelerinin nerde olacağı seçilir. Ardından mat siyah renk (ben enamel kullandım) olabildiğince inceltilerek gelişi güzel olarak bu seçilen yerlere sürülür. Burada amaç kapatıcı bir şekilde boya yapmak değil, oldukça acık olan mat siyahı, şeffaf olacak şekilde yaymak.

Ardından, bu şeffaf siyahın iç kısımlarına, bu sefer daha az inceltilmiş mat siyah sürüyoruz. Burada amaç, yayılmış yağ görüntüsünü vermek...

Son olarak, en iç kısımlara fazla inceltilmemiş “parlak siyah” sürüyoruz. Parlak siyah, yeni oluşmuş, damlamış lekeyi, giderek acılan mat siyahlar ise kurumuş lekeleri canlandırıyor.

Simdi bu lekelerden, aşağı kısımlara doğru sızma yapacağız. Bunun için gerekli olanlar, koyu kahverengi yağlı boya, mat siyah enamel boya ve parlak vernik.

Karışımı yaparken verniği bol, boyaları az tutuyoruz. İnce uçlu bir fırça ile akıntı-sızıntı olmasını istediğimiz yerlere, yukardan aşağıya hafif darbelerle yaptığımız karışımı uyguluyoruz. İçeriğindeki yağlı boya ve parlak vernik, yağ-yakıtın kendine has parlaklığını yansıtmakta. En iyi karışım oranı ve uygulama yöntemini bulmak için biraz pratik yapmak şart.

Çamur yapımı

Uygulamalı gösterilen modelde uygulanmış olmasa bile, çamur yapımı hakkında da bir şeyler söylemek gerekli. Doğru uygulandığı zaman modelin genel bitiş estetiğine çok şey katan çamur, çok basit malzemelerle yapılabilir. Gerekli malzemeler: ince elenmiş toprak, model macunu (putty), uygun tonlarda yağlı boya(lar) ve tiner. Bu malzemeler bir kapta balçık haline gelinceye kadar karıştırılır ve eski bir fırça ile modelde çamur olması istenen yerlere sürülür.

Burada dik fırça hareketleri ile düzensiz bir uygulama yapmaya dikkat etmek gerekir.

Daha sonra, çamur kurumaya bırakılır. Kurudukça renk toprak rengine daha çok benzeyecektir. İlerleyen aşamalarda toz pastel veya pigmentlerle rötuşlanarak gerçeğe daha yakın bir görünüm elde edilebilir.

Eskitmenin bütün teknikleri gibi çamur yapımının da pek çok farklı yolu vardır. Bahsettiğimiz bu teknik, uygulanmasından ihtiyaç duyulan malzemelerine kadar farklılıklar gösteren tüm bu teknikler arasından en basit olanı ve en çok kullanılandır. Ancak, en iyi çamur böyle yapılır gibi bir genelleme elbette yapılamaz. Bu tamamen kişinin imkânları, modelcilikteki tecrübesi, tercihleri ve yetenekleriyle ilgilidir.

Toz Pasteller

Aslen toz pasteller pigmentlerin dublörüdür diyebiliriz. Oldukça etkili ve yoğun olan pigmentlerin pahalı olmaları dezavantajına karşılık toz pasteller ucuzdur. Pigmentler kadar olmasa da etkileyici efektler vermede kullanılabilirler.

İlk olarak bilinmesi gereken, modelcilikte kullanılan toz pastellerin yağlı olmadığıdır. Bir nevi tebeşir gibidirler. Toz haline getirildikten sonra direk toz halinde veya alkol-terebentin gibi bir çözücü yardımıyla inceltilerek kullanılırlar.

Kimi yerlerde toz pastelleri toz haline getirmek için zımpara kâğıdına sürmek gerektiği yazıyor. Her ne kadar ise yarasa da, malzemenin büyük bir bölümü ziyan olacağından pek ekonomik bir yöntem değildir. Ayrıca pisliği ve toz haline getirmek için gereken zaman da cabası. Tebeşir formundaki pasteli toz haline getirmenin en kolay yolu, küçük bir süzgeç kullanmak. Hırdavatçılardan çok ucuza alabileceğiniz ve sadece bu isi için kullanacağınız süzgeç ile çok kısa sürede, firesiz toz pastel elde edebilirsiniz.

Uygulamada, aracın paletleri arasında kurumuş toz toprak yapmaya çalışacağız. Bunun için uygun renkler seçilir, rendelenir (Pastelleri süzgece sürtüyoruz ve hoop tozumuz hazır) ve karıştırılır. (Hangi renkler seçileceği nasıl bir etki istendiği ile alakalı)

Karışıma, bu ana kadar kullandığınız malzemelerin kimyasına uygun olarak bir inceltici katılır. Bu karışım, bu haliyle de kullanılabilse de, yüzeye pigmentler kadar etkili ve güçlü tutunmayacaklardır. Ben inceltici olarak alkol kullandım. Alkolü yavaş yavaş ekleyerek balçık kıvamına yakın bir kıvam elde ettim ( Kullanılacağı yere göre daha da inceltilebilir) ve bu karışımı kalınca bir fırça ile paletlere yedirdim. Dikkat ederseniz alkolle ıslanan pastel tozlarının rengi koyulaştı. Bu çok önemli, çünkü modele uygulayacağımız bu karışım, kuruduktan sonra renk değiştirecek. O nedenle, bir karışım yapınca önce deneme amaçlı bir yere sürüp, kurumasını bekleyip, ne renk alacağını gözlemlemekte fayda var. Sonra acı bir sürpriz olmasın.

Sünger tekniğiyle, aracın çamur-leke sıçrayabilecek yerlerine de pastel sürdüm. (Sünger tekniği ile! Sünger! Süngeeer!)

Sonra alkolün buharlaşması ve toz pastelin kuruyup gerçek rengini alması için bir müddet beklemek gerekli. Kuruduktan sonra göreceksiniz ki, uygulanan yerlerde tozlu hoş bir efekt var. Ancak, toz pastel elle ya da herhangi bir şeyle temas halinde anında çıkıyor. Bu toz pasteller ve pigmentlerle ilgili genel bir durum. Eğer buralara normal bir şekilde vernik atarsanız, bütün etki kaybolacak, renk koyulaşacak. Bunu önlemenin çeşitli yolları var. Bu yollardan iki tanesi çok dikkatle oldukça inceltilmiş verniği yüksek basınçla dikkatli bir şekilde püskürtmek veya MIG Productions’ın bu iş için özel ürettiği Pigment-Fixer ürününü kullanmak.

Ben uygulamaya konu olan modelde paletlerin üstündeki fazlalık kısmı bir bez yardımıyla sildim. Tozun sadece girintilerde kaldığından emin olduktan sonra paletlerin dış yüzeylerine metalik kuru fırçalama yaptım.

Modern modelcilikte sonucu etkileyen en önemli malzemelerden birisi pigmentlerdir. Pigmentlerin en etkili ve doğru şekilde kullanımı ile ilgili ayrı ve detaylı bir yazı yazmak gerekir. Burada anlatılanlar sadece giriş ve orta seviyelerde modelciliğe yöneliktir.

Araç içi eskitme

Sadece yukarıda anlatılan tekniklerin uygun kombinasyonlarla kullanılmasıyla göze hoş gelen araç içi eskitmeleri yapılabilir. Fotoğrafta görünen modele, iç renkleri boyandıktan sonra önce filtreleme ardından bölgesel yıkama yapıldı. Geri kalan yerlerde hangi tekniklerin kullanıldığı fotoğraf üstünde görünebilir.

Yazıya konu olan modele dönecek olursak; paletlere yapılan kuru fırçalama ve gerekli bir kaç son rötuştan sonra model bitti. Son halinin fotoğrafları aşağıdaki linkte.

Pz.Kpfw. T-70 743 (r) Beutepanzer

Burada aklınıza şöyle bir soru gelebilir, “Modele mat vernik atılacak mı?”. Üst sınıf kabul edilebilecek modelcilerin çoğu (Mig Jimenez, Adam Wilder, vb …) modellerine vernik atmazlar. Sebebi, verniğin yüzeye monoton bir görünüm verip, farklı efektleri yok etmesidir. Sonuçta oynamak ve devamlı elimize alıp kurcalamak için değil, vitrinler için model yapıyoruz. Eğer modellerinizi iyi koruyabiliyorsanız vernik atmanıza gerek yok. “E o zaman zarar görmez mi?” diyebilirsiniz. Model üstündeki eskitme uygulamaları hoyratça zorlamalar olmadığı sürece zarar görmeyecektir. Toz pastel ve pigmentlerin fazlalığı alınmışsa, sert bir şekilde bastırılmadığı sürece durumlarını koruyacaklardır. Huzur içinde modelinizi vitrinde sergileyebilirsiniz.

Güzel bir model yapabilmenin iki şartı vardır. İyi birleştirme ve iyi boyama. Birleştirmesi ve boyaması iyi olan bir model, uygun eskitme ile göze çok daha hoş görünecek hale getirilebilir. Doğru ve estetik eskitme yapabilmek için, araştırma, inceleme ve bol pratik gerekir. Bu yazıda, oldukça geniş bir yelpaze olan eskitmenin bazı başlıkları yer alıyor. Burada anlatılmayan pek çok farklı teknik-uygulama var ve devamlı yenileri çıkacaktır. Sadece burada yazılanları uygulamamak, hep ayni yerde kalmamak, devamlı günceli ve yeniyi takip etmek gerekir. Bir kere başlayınca, gerisi gelir…

Bu yazının hazırlanmasında yardımlarını esirgemeyen Sayın Murat Özgül ve Sayın Emre Efli’ye sonsuz teşekkürler.

Bol modelli günler...

 
Özgür Güner, Aralik 2008
www.panzermania.com